logo KSV groot transparant

 Onderzoek         Contact  FAQ

Voedingswetenschap

Voedingswetenschap probeert verbanden te leggen tussen voeding en gezondheid. Deze verbanden kunnen als basis dienen voor het opstellen van voedingsadviezen. Het uitvoeren van wetenschappelijk voedingsonderzoek is helaas niet altijd eenvoudig. Er moet met veel factoren rekening worden gehouden, zoals geslacht, leeftijd en verschillen in leefstijl en genetische factoren. Ook voedingsmiddelen zelf zijn lastig te onderzoeken, omdat in voeding verschillende soorten voedingstoffen zitten. Voedingswetenschap is hierdoor erg complex. 

Er zijn verschillende soorten voedingsonderzoeken. Zo zijn er onderzoeken met proefdieren of observationeel of experimenteel onderzoek met mensen. Het ene onderzoek geeft een krachtiger bewijs dan het andere. Eén onderzoek kan op zichzelf geen verband tussen voeding en gezondheid bewijzen, voor een algemene uitspraak zijn meerdere onderzoeken nodig.

Feiten

  • Er zijn verschillende soorten onderzoeken. Meta-analyse hebben doorgaans de grootste bewijskracht.
  • Er kunnen geen harde conclusies getrokken worden uit één voedingsonderzoek.
  • Een samenhang tussen twee factoren betekent niet meteen dat er een oorzaak-gevolg relatie (causaal verband) is tussen de twee. 
  • Conclusies van onderzoek met dieren gelden niet zomaar voor mensen.  

Vraag en antwoord

Voedingswetenschap
159
/thema-s/159-voedingswetenschap2

Welke verschillende wetenschappelijke onderzoeken zijn er?

Meta-analyses en systematische reviews

hiërarchie van wetenschappelijk bewijs 1

Eén onderzoek kan op zichzelf geen verband tussen voeding en gezondheid bewijzen, voor een algemene uitspraak zijn meerdere onderzoeken nodig. Bij een meta-analyse en een systematische review worden meerdere vergelijkbare onderzoeken samen bekeken en in het geval van een meta-analyses geanalyseerd. Wanneer je de resultaten van meerdere studies bij elkaar neemt, wordt de bewijskracht van de gevonden resultaten groter. Bij een meta-analyse is het belangrijk dat de verschillende onderzoeken goed met elkaar vergeleken worden. Dit betekent dat hoe het onderzoek is uitgevoerd (de methode) en naar welke groep mensen gekeken is (de populatie), hetzelfde moet zijn. Wanneer de beschikbare onderzoeken te veel van elkaar verschillen, kan er geen statische analyse gedaan worden tussen de onderzoeken. Dan kan er voor een systematische review worden gekozen. Hierbij leg je de verschillende onderzoeken naast elkaar, maar gebruik je geen statische analyse.

Randomisatie en dubbelblind onderzoek

Gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek en dubbelblind onderzoek zijn een vorm van experimenteel onderzoek. Bij experimenteel onderzoek veranderen de onderzoekers één aspect tussen de deelnemers en houden ze alle andere aspecten zoveel mogelijk hetzelfde. Een voorbeeld hiervan bij voedingsonderzoek is dat je één groep deelnemers een voedingssupplement geeft en de andere groep niet (zij krijgen een placebo supplement). Het totale voedingspatroon houd je tussen alle deelnemers zoveel mogelijk hetzelfde. Het is het beste om de deelnemers willekeurig in één van de groepen in te delen (randomisatie). Om te zorgen dat de resultaten niet beïnvloed worden, is het beste om het onderzoek dubbelblind uit te voeren. Dit houdt in dat de deelnemers én de onderzoekers niet weten wie in welke groep is ingedeeld.

Cohortonderzoek

Een cohort is een groep individuen met een gemeenschappelijk kenmerk. Cohortonderzoek is observationeel onderzoek. Bij observationeel onderzoek wordt er niets beïnvloed, maar worden de deelnemers alleen geobserveerd. Bij cohortonderzoek volgen onderzoekers een grote groep mensen gedurende een bepaalde periode en bekijken ze hoe een bepaald aspect verandert over de tijd. De deelnemers worden naar verschillende aspecten van hun leven gevraagd, bijvoorbeeld hun voedingspatroon, lichamelijke activiteit en of ze wel of niet roken. Hiermee willen de onderzoekers verbanden vinden tussen bepaalde factoren. Dit soort onderzoek is minder sterk dan experimenteel onderzoek, omdat er andere factoren mee kunnen spelen waar de onderzoekers niet naar gevraagd of gekeken hebben. Daarnaast is een oorzaak-gevolg relatie niet vast te stellen.

Case-control onderzoek

Bij case-control onderzoek kijken onderzoekers naar het verleden van mensen. Ze bekijken bijvoorbeeld het verleden van een groep mensen die een ziekte hebben gekregen; wat aten ze, hoe lichamelijk actief waren ze, etc. En ze bekijken een vergelijkbare groep mensen die de ziekte niet gekregen heeft. Hiermee proberen ze verbanden te vinden tussen bepaalde factoren. Bij dit type onderzoek heb je last van “recall-bias”. Recall-bias zijn fouten die kunnen ontstaan, doordat deelnemers niet meer precies kunnen achterhalen wat ze in het verleden gedaan hebben. Het kan erg lastig zijn om te herinneren wat je precies allemaal gegeten hebt in het verleden.

Cross-sectioneel onderzoek

Bij een cross-sectioneel onderzoek wordt er data verzameld van een groep mensen op één moment in de tijd. Een voorbeeld hiervan is het meten van de bloedglucosespiegels van mensen die wel een koolhydraatarm voedingspatroon volgen tegenover mensen die dat niet doen.

Onderzoek met dieren en in vitro onderzoek

Gevonden resultaten bij dieren gelden niet zomaar voor mensen. Dit werd recentelijk nog aangetoond in een wetenschappelijk onderzoek1. Dierenonderzoek is een goede eerste stap, maar resultaten van dergelijk onderzoek kan niet leiden tot conclusies bij mensen. Het kan wel een opstap zijn tot verder onderzoek. Ook de gevonden resultaten van een in vitro onderzoek gelden niet zomaar voor mensen. In vitro betekent ‘in glas’. Het is onderzoek die buiten het lichaam van de mens wordt uitgevoerd, bijvoorbeeld in een reageerbuis. Dit soort onderzoek is belangrijk voor toxicologisch onderzoek, waarbij giftige stoffen worden onderzocht, want dit is gevaarlijk om op mensen te testen.

[1] Leenaars CH, Kouwenaar C, Stafleu FR, Bleich A, Ritskes-Hoitinga M, De Vries RB, et al. Animal to human translation: a systematic scoping review of reported concordance rates. Journal of translational medicine. 2019;17(1):1-22.

Case-report

Bij een case-report wordt er naar één specifiek persoon gekeken, naar bijvoorbeeld het verloop van zijn ziekte. Dit soort onderzoek heeft de laagste bewijslast van alle soort onderzoeken in mensen. Het kan wel handig zijn wanneer het om een zeer zeldzame ziekte gaat.

Bron piramide:

Murad, M. H., Asi, N., Alsawas, M., & Alahdab, F. (2016). New evidence pyramid. BMJ Evidence-Based Medicine, 21(4), 125-127.

Bron:

Whitney, E., & Rolfes, S. R. (2018). Understanding nutrition. Cengage Learning.

 

lees verder »

Welk onderzoek heeft een grotere bewijslast?

Harde conclusies kunnen niet uit elk onderzoek getrokken worden. Meta-analyses en systematische reviews hebben doorgaans de grootste bewijskracht. Observationeel onderzoek en onderzoek met dieren het minste. 

Bron:

Whitney, E., & Rolfes, S. R. (2018). Understanding nutrition. Cengage Learning.

lees verder »

Wat is het verschil tussen correlatie en causaliteit?

De termen correlatie en causaliteit worden vaak incorrect gebruikt. Correlatie is een samenhang tussen twee factoren. Een correlatie hoeft niet te betekenen dat er een oorzaak-gevolg relatie is tussen de twee factoren. Causaliteit (oorzakelijkheid) betekent dat er wel een oorzaak-gevolg relatie is tussen twee factoren.

Zo is er een correlatie tussen het eten van suiker en het krijgen van diabetes type 2. Maar er is geen causaliteit tussen deze twee, want het eten van suiker veroorzaakt geen diabetes. Wel is er een correlatie tussen deze twee factoren, omdat een te hoge consumptie van suiker kan bijdragen aan het ontstaan van overgewicht, wat een groter risico geeft op het krijgen van diabetes.

Bron:

Whitney, E., & Rolfes, S. R. (2018). Understanding nutrition. Cengage Learning.

lees verder »

Wat zijn confounders?

Een confounder is een factor die een verband tussen twee andere factoren kan verklaren.

Een voorbeeld hiervan is dat het eten van ijsjes zorgt voor haaienbeten. Wanneer er meer ijsjes worden gegeten, worden er ook meer mensen aangevallen door haaien. Er lijkt dus een verband te zijn tussen deze twee, maar het is logischer dat er een derde factor is die dit verband verklaart. In dit voorbeeld zou dat een hoge temperatuur kunnen zijn. Door de warmere temperaturen stijgt de ijsverkoop. Warmere temperaturen brengen ook meer mensen naar de stranden, waardoor de kans op aanvallen van haaien groter wordt.

confounder

lees verder »

Wat betekent ‘peer reviewed’?

Peer reviewed betekent dat een wetenschappelijk artikel is beoordeeld op de inhoud door andere wetenschappers met dezelfde expertise (“Peers” betekent in het Engels “Gelijke”). Dit gebeurt voordat het artikel gepubliceerd wordt in een wetenschappelijk tijdschrift. Deze peer reviews zorgen ervoor dat het artikel aan bepaalde kwaliteitseisen voldoet.

Bron:

Whitney, E., & Rolfes, S. R. (2018). Understanding nutrition. Cengage Learning.

lees verder »

Is dierenonderzoek te vertalen naar mensen?

Gevonden resultaten bij dieren gelden niet zomaar voor mensen. Dit werd recentelijk nog aangetoond in een groot systematische review1. Dierenonderzoek is een goede eerste stap, maar resultaten van dergelijk onderzoek kan niet leiden tot conclusies bij mensen. Het kan wel leiden tot verder onderzoek.

[1] Leenaars CH, Kouwenaar C, Stafleu FR, Bleich A, Ritskes-Hoitinga M, De Vries RB, et al. Animal to human translation: a systematic scoping review of reported concordance rates. Journal of translational medicine. 2019;17(1):1-22.

lees verder »

Hoe interpreteer je een wetenschappelijk onderzoek?

De ene keer staat er in de krant een kop “Melk drinken werpt vruchten af op latere leeftijd” en de andere keer “Veel melk drinken is niet zo gezond”. De media nemen in veel gevallen de complexiteit van een onderzoek niet mee in hun nieuwsbericht. Deze nieuwsberichten kunnen gaan over de resultaten van een onderzoek. Om precies te weten hoe het zit, is het verstandig om het betreffende onderzoek op te zoeken. Wil je weten hoe het precies zit, zoek dan het desbetreffende onderzoek op. Lees wat de conclusie is van de wetenschappers? Om wat voor soort onderzoek gaat het? Hoe groot is de onderzoekspopulatie? Hoe groter de onderzoekspopulatie, hoe betrouwbaarder de resultaten. Dat zijn een aantal vragen die je jezelf kan stellen om meer duidelijkheid krijgen over de waarde van een onderzoek.

Bron:

Whitney, E., & Rolfes, S. R. (2018). Understanding nutrition. Cengage Learning.

lees verder »

Waarom is voedingsonderzoek zo complex?

Het uitvoeren van wetenschappelijk voedingsonderzoek is helaas niet altijd eenvoudig. Er moet met veel factoren rekening houden, zoals geslacht, leeftijd en verschillen in leefstijl en genetische factoren. Ook voedingsmiddelen zelf zijn lastig te onderzoeken, omdat in voeding verschillende soorten voedingstoffen zitten. Zo zit er in melk eiwitten, vetten, koolhydraten, vitamine B2, B12, calcium, fosfor, kalium, magnesium en zink. Wanneer er een effect gevonden wordt van het drinken van melk op de gezondheid van de mens, is de vraag of dit effect komt van één van de voedingsstoffen, of door een combinatie van die voedingsstoffen? Voedingswetenschap is hierdoor erg complex. Voedingswetenschappers zijn opgeleid om onderzoek zo goed mogelijk uit te voeren en de resultaten op de juiste manier te interpreteren.

lees verder »

Afdrukken

Rol van suiker

  • Suiker bevat 4 kcal per gram, net als eiwitten. Vet bevat 9 kcal per gram en alcohol 7 kcal per gram. Suiker is dus geen specifieke dikmaker.
  • Suiker in combinatie met vet maakt voedingsmiddelen extra aantrekkelijk. Dit is een smaakeffect. Hierdoor ben je geneigd er veel van te eten, pas hier dus mee op.
  • Mensen met overgewicht doen er goed aan hun energie-inname te verminderen. Kleinere porties en minder calorieën is daarbij belangrijk. Dit houdt dus ook in minder calorieën uit suikers.
  • Wees kritisch in het gebruik van suikerhoudende dranken (ook vruchtensappen en gezoete zuiveldranken). De Richtlijnen goede voeding (2015) zeggen hierover: Drink zo min mogelijk suikerhoudende dranken. Suikerhoudende dranken verzadigen minder ten opzichte van vaste voedingsmiddelen met suikers. Hierdoor krijg je snel te veel energie binnen.

Informatiemap nu digitaal beschikbaar!

informatiemapBent u diëtist, voedingskundige intermediair of beleidsmaker? Dan biedt de informatiemap van Kenniscentrum suiker & voeding u achtergrondgegevens zoals samenvattingen van wetenschappelijke literatuur, verschillende position papers en factsheets. Abonnees ontvangen enkele keren per jaar digitale updates van (delen van) de inhoud. Bekijk de complete informatiemap op www.suikerwetenschap.nl

 

Abonneer op updates

deel deze pagina