Bizar suikerexperiment: hoe is het afgelopen?

De vastgestelde gezondheidseffecten (hoge bloedglucosewaarde, darmproblemen, gewichtstoename) door dit experiment zijn niet specifiek voor suiker, maar toe te schrijven aan een overdaad aan calorieën. Ook bij het eten van 1 kilo kaas of 1 liter olijfolie per dag zal men dergelijke negatieve gezondheidseffecten ondervinden. Wij reageren naar aanleiding van aflevering 3 en 4 van het programma Galileo, waarin het suikerexperiment van Venderbos aan bod komt (Uitzending: woensdag 9 en donderdag 10 maart, om 19.30 uur bij RTL5).

1 kilo geraffineerde koolhydraten

Tijdens het experiment zijn alle geraffineerde koolhydraten onder de noemer ‘suiker’ (chemische benaming: sacharose) geschaard. Dit blijkt uit het feit dat de presentator ook witbrood moest eten om aan de 1 kilo ‘suiker’ per dag te komen. In aflevering 3 zegt hij bijvoorbeeld 'ik mag natuurlijk nog wel gewoon brood eten, maar dan wel witbrood, want witbrood wordt gelijk omgezet in suikers'. Het feit dat zetmeel (95% van alle koolhydraten in witbrood, bron: NEVO Online) in het lichaam wordt omgezet in glucose betekent niet dat men het suiker kan noemen. Toch gebruikt men in de berichtgeving over het suikerexperiment steeds de term ‘suiker’, terwijl men feitelijk de term ‘geraffineerde koolhydraten’ zou moeten gebruiken.

Overdaad aan calorieën, tekort aan voedingsvezels

Wij vinden het niet gek dat Venderbos vroegtijdig (binnen 16 dagen) stopte met de extreme voeding. Bij een tussenmeting bleek de presentator te hoge bloedglucosewaarden (nuchter gemeten) te hebben, namelijk 8,7 mmol/liter (nulmeting: 5,2 mmol/liter) en hij besloot samen met de begeleidende sportarts direct te stoppen met het experiment. Hoge bloedglucosewaarden zijn niet specifiek voor een te hoge suikerinname. Een dergelijke overvoeding (lees: een excessieve hoeveelheid calorieën, zo’n 5000 kcal per dag), ongeacht de samenstelling moest onvermijdelijk voor abnormale bloedglucosewaarden zorgen. Andere negatieve gezondheidseffecten en klachten die hij ervaarde, zoals darmproblemen, kunnen naast het gevolg van een energie-overschot, ook het gevolg zijn van een tekort aan essentiële vitamines, mineralen en voedingsvezels die Venderbos door de extreme voeding niet of te weinig binnenkreeg.

Ook teveel vet

De voedingsmiddelen die Venderbos tijdens het experiment binnenkreeg waren niet alleen suikerhoudende dranken en snoep. Hij at ook veel vetrijke voedingsmiddelen zoals gevulde koeken, kano’s en chocoladerepen. Ze bevatten zelfs meer energie in de vorm van vetten, dan in de vorm van suikers (zie tabel 1). Negatieve gezondheidseffecten mogen dus niet alleen toegeschreven worden aan een te hoge inname van suiker.

Tabel 1: Energie uit vet en suikers van gevulde koeken en melkchocolade. 

Bron: NEVO Online

Ongenuanceerde uitspraken door gezondheidsprofessionals

Tijdens de eerste uitzending worden er een aantal ongenuanceerde uitspraken gedaan over suiker. Zo wordt er aangegeven dat de risico’s van dertig dagen lang 1 kilogram suiker eten onder andere zijn:

• De insulinegevoeligheid neemt af (‘waardoor je richting ‘suikerziekte’ gaat’)
• De bloeddruk gaat mogelijk omhoog
• Je komt aan in gewicht
• Het risico op hart- en vaatziekten wordt groter

Bovenstaande negatieve gezondheidseffecten zijn met name het gevolg van overgewicht en niet specifiek gerelateerd aan de inname van suikers zoals wel wordt geïnsinueerd in de uitzending. Mensen met overgewicht hebben een hoger risico op het ontwikkelen van diabetes type 2 (oftewel ‘suikerziekte’), een hoog cholesterolgehalte en een hoge bloeddruk. Overgewicht wordt veroorzaakt door een langdurige positieve energiebalans: je eet meer calorieën dan dat je verbruikt (in het geval van Vanderbos ~2500 kcal per dag meer). Hoe je aan deze extra calorieën komt (door het eten van te veel vet, koolhydraten of eiwit) is daarbij niet relevant.

Testresultaten

In de uitzending blijft het onduidelijk wat de uitslagen waren van de testen die in de nulmeting uitgevoerd zijn (zoals hartfunctie, longfunctie, cholesterol, bloeddruk, etc.). De begeleidende sportarts geeft tijdens de tussenmeting aan dat een heleboel waarden niet veranderd of normaal zijn. Dit is incorrect als we tijdens aflevering 4 van Galileo goed kijken naar het computerscherm met de testresultaten (afbeelding 1). De waarden op het scherm hebben we samen met een aantal andere testresultaten in tabel 2 gezet. Zowel de waarde voor cholesterol, HDL-cholesterol en LDL-cholesterol zijn gedaald. Naast de bloedglucosewaarde is het gehalte triglyceriden in het bloed gestegen. 

Afbeelding 1: Screenshot van enkele testresultaten voor en tijdens het suikerexperiment. 

Alleen de stijging van de bloedglucosewaarde wordt in de uitzending uitgebreid besproken. Andere testresultaten zoals hartfunctie, longfunctie en de MRI-scan worden niet besproken (zie tabel 2 hieronder). Dit geeft een eenzijdig beeld van de werkelijke situatie.

Tabel 2: Overzicht testresultaten voor en tijdens het suikerexperiment. 

Conclusie

Het suikerexperiment is duidelijk ‘geframed’: alle geraffineerde koolhydraten (zoals in witbrood) zijn onder suiker geschaard en de grote hoeveelheden vet (in gevulde koeken, slagroomtaarten, chocolade, roze koeken, etc.) in de voeding zijn buiten beschouwing gelaten. Kwalijk is dat zowel Venderbos als de betrokken gezondheidsprofessionals alleen suiker de schuld geven van de gezondheidseffecten en klachten. De extreme overdaad aan calorieën benoemen ze helaas niet. Bovendien wordt een groot deel van de testresultaten onbesproken. Wij betreuren dat dit soort bizarre ongezonde eet-experimenten worden uitgevoerd ten behoeve van media-aandacht. Gelukkig had Venderbos tijdens het experiment begeleiding van een sportarts en diëtist, anders was het wellicht slechter afgelopen met hem. Het was de juiste beslissing het experiment vroegtijdig te staken. Een dergelijk experiment is onverantwoord en iedere gezondheidsprofessional zou dit op voorhand moeten afraden.

Advies preventie diabetes

Voldoende lichamelijke activiteit, een gezond lichaamsgewicht en een evenwichtig samengestelde voeding op basis van de Richtlijnen goede voeding vormen de kern van een leefstijl die de kans op diabetes type 2 zo klein mogelijk houdt. Een voedingspatroon dat rijk is aan volkorenproducten, fruit, groente, peulvruchten en noten, met matige alcoholconsumptie en weinig geraffineerde graanproducten, rood of bewerkt vlees en een lage inname van suikerhoudende dranken (reguliere frisdranken en vruchtensappen) is geassocieerd met een relatief lage kans op het ontwikkelen van diabetes type 2 en een relatief gunstig risicoprofiel bij mensen met diabetes type 2. Wat betreft lichamelijke beweging: de Nederlandse norm voor gezond bewegen voor volwassenen is om ten minste 5 dagen per week 30 minuten lang matig intensief te bewegen (bijvoorbeeld stevig wandelen of fietsen). Het is bekend dat sporten en bewegen bij mensen met diabetes de insulinegevoeligheid en het lipidenprofiel verbetert (NDF Voedingsrichtlijn diabetes 2015, pagina 48). Daarnaast blijkt uit onderzoek dat lichamelijke beweging en matig gewichtsverlies de kans verlaagt dat mensen met gestoorde glucosetolerantie (voorstadium van diabetes type 2) diabetes type 2 ontwikkelen.