Voedingscentrum lanceert nieuwe Schijf van Vijf

Wetenschappelijk onderbouwd

De Gezondheidsraad publiceerde in november 2015 de Richtlijnen goede voeding 2015. Deze richtlijnen vormen de basis voor de Richtlijnen Schijf van Vijf, samen met de al bestaande normen voor voedingsstoffen. De Richtlijnen goede voeding 2015 vertegenwoordigen de huidige wetenschappelijke consensus op het gebied van voeding en gezondheid in Nederland. De Schijf van Vijf is tot stand gekomen met bijdragen van wetenschappers op het gebied van voeding, gedrag, communicatie en duurzaamheid, professionals in de zorg en consumenten.

Belangrijkste veranderingen

De aanbeveling voor groente is gestegen van 200 naar 250 gram per dag. Daarnaast is het advies om wekelijks een portie peulvruchten en dagelijks een handje noten te eten. Bewerkt vlees staat niet langer meer in het voorlichtingsmodel. In het eerdere voorlichtingsmodel uit 2004 stonden productgroepen er nog in zijn geheel in: alle groente en fruit, alle zuivel, alle vlees, etc. Deze productgroepen waren ingedeeld in voorkeurs-, middenweg- en uitzonderingsproducten. In het nieuwe model staan alleen nog voedingsmiddelen die de meeste gezondheidswinst opleveren.

Voedingsmiddelen binnen de Schijf van Vijf

Het advies maakt verschil tussen voedingsmiddelen in de Schijf van Vijf en die daarbuiten. Het Voedingscentrum adviseert dat 85% van de energie wordt geleverd door voedingsmiddelen in de Schijf van Vijf. Dit zijn voedingsmiddelen die voorzien in de behoefte aan essentiële voedingsstoffen (zie afbeelding 1). Of een product in de Schijf van Vijf staat is gebaseerd op de volgende criteria:

• het advies in de Richtlijnen goede voeding 2015;
• de samenstelling met betrekking tot verzadigd vet, transvet, voedingsvezel, zout en suiker;
• de bewerkingsgraad (de mate waarin door de producent bewerkingen of toevoegingen zijn gedaan);
• productgroepspecifieke overwegingen, zoals verzadiging (vaste vs. vloeibare voedingsmiddelen) en tanderosie (light frisdrank).

In de Richtlijnen Schijf van Vijf worden de criteria en keuzemogelijkheden voor iedere productgroep nader toegelicht.

Afbeelding 1. Aanbevolen voedingsmiddelen binnen de Schijf van Vijf. 

Voedingsmiddelen buiten de Schijf van Vijf

Naast de ruimte binnen de Schijf van Vijf (85%) is er beperkt ruimte (circa 15% van de dagelijkse energie) voor voedingsmiddelen buiten de schijf. Er zijn drie soorten producten die niet in de schijf staan:

1. Producten die geen of een negatieve bijdrage leveren aan een gezonde voeding, zoals snoep en snacks;
2. Producten waarvan de Gezondheidsraad aangeeft dat deze vervangen moeten worden door andere producten of sterk beperkt geconsumeerd moeten worden;
3. Producten die op basis van de productgroepspecifieke criteria (verzadigd vet, transvet, natrium, suiker en/of te weinig vezel) buiten de Schijf van Vijf vallen.

Afbeelding 2. Aanbevelingen voor voedingsmiddelen buiten de Schijf van Vijf. 

Om de consument te helpen bij de keuze spreekt het Voedingscentrum over ‘dagelijkse keuze buiten de schijf’ (zoals zoet broodbeleg, koekje, stukje chocolade) en ‘wekelijkse keuze buiten de schijf’ (zoals bewerkt vlees, witte pasta, suiker- en vetrijke toetjes) (zie afbeelding 2). Producten die aan de criteria voor energie, verzadigd vet en zout voldoen komen in de ‘dagelijkse keuze’-categorie, de overige producten komen in de ‘wekelijkse keuze‘-categorie. Bij het kiezen van producten buiten de Schijf van Vijf is ook de energiebalans van belang: ben je zwaarder, dan adviseert het Voedingscentrum minder niet-schijf-producten en kleinere porties. Daarnaast zijn er voor jonge kinderen aangepaste adviezen voor de frequentie van keuzes buiten de schijf.