logo KSV groot transparant

 Onderzoek         Contact  FAQ

Suiker in frisdrank, nuancering van een studieresultaat

Onder de koppen 'Fris maakt dik' en 'Éen kilo minder' is in NRC Handelsblad van 22-23 september 2012 in niet minder dan 3 pagina's - waarvan 2 volledige pagina's in de wetenschapsbijlage - aandacht besteed aan onderzoek naar het effect van gesuikerde frisdrank op het lichaamsgewicht van 641 kinderen in de leeftijd van ongeveer 5-12 jaar op 8 basisscholen in de omgeving van Amsterdam.

Dit onderzoek, genaamd 'DRINK' (Double-blind Randomized controlled INtervention study in Kids) werd uitgevoerd door de Vrije Universiteit Amsterdan o.l.v. Prof. Martijn Katan. Het onderzoek is op 21 september 2012 on line gepubliceerd in het New England Journal of Medicine. Uit dit degelijke en zorgvuldig gerapporteerde onderzoek bij kinderen die gewend waren dagelijks met suiker gezoete frisdrank te gebruiken, blijk dat na 18 maanden dagelijks gebruik van 250 ml frisdrank met 25 gram suiker het lichaamsgewicht gemiddeld 1 kg hoger is dan in een interventiegroep die dezelfde hoeveelheid frisdrankgebruikte zonder suiker, maar met de caloriearme zoetstoffen sucralose en acesulfame-K.

In deze studie werd getest of de op observationeel onderzoek gebaseerde veronderstelling dat suiker in drank niet verzadigt, derhalve niet leidt tot energetische compensatie en dus dik maakt, juist is. De onderzoekers concluderen dat in vergelijking met het gebruik van traditionele frisdrank het dagelijks gebruik van caloriearme frisdrank bij de kinderen zowel leidt tot een vermindering van de gewichtstoename als opslag van lichaamsvet. De energie geleverd door de suiker in frisdrank zou dus inderdaad ontsnappen aan het verzadigingsmechanisme en niet leiden tot energiecompensatie door minder van andere voedingsmiddelen te gebruiken, waardoor een positieve energiebalans kan ontstaan.

Een nadere beschouwing van de resultaten van het onderzoek leert dat de conclusie van de onderzoekers een aanmerkelijke nuancering behoeft.

 Verschil in lichaamsgewicht na 18 maanden

- Verwacht door onderzoekers bij geen compensatie: 2,3 kg
- Gevonden: 1,02 kg
- Na correctie voor verschil in lichaamslengte: 0,82 kg
- Waarvan vet: 0,5

Uiteindelijk voltooiden slechts 477 kinderen het onderzoek en zij dronken gemiddeld wekelijks 5,8 van de 7 blikjes frisdrank. De onderzoekers geven aan dat de uitval van kinderen (26 %) geen invloed had op het eindresultaat. Uit de analyse blijkt dat de kinderen uit de suikergroep iets meer (significant) in lengte toenamen dan de kinderen in de lightgroep. Terecht werd hiervoor door de onderzoekers gecorrigeerd en dan was het verschil in lichaamsgewicht niet gemiddeld 1,02 maar 0,82 kg. Uit de verdere analyse blijkt dat dit extra gewicht voor slechts 500 gram uit vetmassa bestond en voor 300 g uit spier en ander lichaamsweefsel. De onderzoekers berekenden dat bij 100% compliance de besparing in calorieën na 18 maanden zou kunnen leiden tot een gewichtsverschil van 6,54 kg. Zij stellen echter dat door afname van de ruststofwisseling en de minder benodigde energie als gevolg van gewichtsafname (die achteraf dus 0,82 kg bleek te zijn) het verwachte verschil bij 100% compliance 2,3 kg zou zijn. Dat de 2,3 kg lang niet werd gehaald kan maar ten dele worden toegeschreven aan het verschil tussen de 5,8 en 7 blikjes frisdrank. Opmerkelijk is dat het grootste deel van het effect op het lichaamsgewicht reeds was bereikt nadat slechts een derde deel van de studie was voltooid. De onderzoekers geven hiervoor in hun publicatie geen verklaring.

De waarnemingen dat het gewichtsverschil veel kleiner was dan was verwacht en dat na 6 maanden studie in de daaropvolgende 12 maanden het verschil tussen de groepen in gewichtstoename veel kleiner was dan in die eerste 6 maanden kunnen eenvoudig worden verklaard door energiecompensatie. Dat wil zeggen dat de lightgroep toch meer - en/of dat de suikergroep toch minder is gaan eten. De waarnemingen ondergraven derhalve de conclusie van de onderzoekers dat suiker in frisdrank niet verzadigt en geen energiecompensatie optreedt. De waarnemingen sluiten evenmin uit dat de lightgroep door het ontbreken van suiker in de frisdrank meer is gaan eten. De afname van het interventie effect tijdens de studie wijst op een lange-termijn energiecompensatie.

De onderzoekers wijzen erop dat met het dubbel blinde karakter van de studie alle psychologische en/of sociaal wenselijke effecten werden uitgesloten. Of kinderen in het dagelijks gebruik niet compenseren als ze wel weten dat ze suikervrije fris drinken is met deze studie niet aangetoond.

De vraag of suikergebruik in vaste vorm, en dus niet in drank, tot een ander resultaat had geleid kan met dit onderzoek niet worden beantwoord. Het onderzoek laat derhalve niet toe - zoals in de media gebeurt- om specifiek de suiker in frisdrank als dikmaker aan te merken.

Welk effect deze interventie heeft gehad op de BMI-verdeling van de kinderen aan het einde van de studie (bij het begin van de studie procentueel ingedeeld in laag, normaal, overgewicht en obees ) is niet gepubliceerd.

Het mag duidelijk zijn dat de berichten in de media over het 'Drink onderzoek' op grond van het bovenstaande een aanmerkelijke nuancering behoeven. Ook dit onderzoek roept weer meer vragen op dan er worden beantwoord.

Bronnen: Ruyter JC de, Olthof MR, Kuijper LDJ, Katan MB, Effect of sugar sweetened beverages on body weight in children: design and baseline characteristics of the Double-blind, Randomized Intervention study in Kids. Contemporary clinical trials 33 (2012)247-257. Ruyter JC de, Olthof MR, Seidell JC, Katan MB, A trial of sugar free and sugar-sweetened beverages and body weight in children. September 21, 2012 (10.1056/NEJMoa 1203034I.

 

Informatiemap nu digitaal beschikbaar!

informatiemapBent u diëtist, voedingskundige intermediair of beleidsmaker? Dan biedt de informatiemap van Kenniscentrum suiker & voeding u achtergrondgegevens zoals samenvattingen van wetenschappelijke literatuur, verschillende position papers en factsheets. Abonnees ontvangen enkele keren per jaar digitale updates van (delen van) de inhoud. Bekijk de complete informatiemap op www.suikerwetenschap.nl

 

Abonneer op updates

deel deze pagina