"Momenteel draait de jaarlijkse bietencampagne binnen ons bedrijf op volle toeren en dan heb ik als Eerste Operator Sectie A zo'n zeven nachtdiensten per maand op mijn rooster staan. Ons rooster gaat in een cyclus van vijf ochtenddiensten via twee middag- en drie nachtdiensten naar drie middag- en twee nachtdiensten. Dat is voor een buitenstaander best ingewikkeld, maar dit soort roosters schijnt het minst belastend te zijn voor de mensen die ermee moeten werken¹." - Michel Reuvers is 51 jaar en werkt als Projectleider Onderhoud bij Suiker Unie in Dinteloord.

"Persoonlijk heb ik geen bezwaar tegen nachtdiensten; het is gedurende de nacht over het algemeen veel rustiger op de plant dan overdag. Naast dat voordeel is er wel een nadeel. Nu ik wat ouder word, slaap ik moeilijker overdag. Toen ik jong was sliep ik rustig tot vijf uur 's middags uit na een nachtdienst. Nu stap ik rond half negen 's morgens in bed en ben ik om half één weer klaarwakker. Dat maakt het wel zwaarder dan vroeger. Ik voel me door dat korte slapen overdag vaak minder goed. Mijn jonge collega's schijnen echter nergens last van te hebben²."

"Goed beschouwd doe of laat ik niets bijzonders in verband met mijn nachtwerk. Het enige wat ik doe is vooruit slapen. Dat doe ik bewust om sneller in dat andere ritme te komen. Door vooruit te slapen, laat ik mijn lichaam wennen aan dat andere patroon."

"Qua eten heb ik nergens last van. Ik eet de avond vóór in de nacht in ga 's avonds thuis gewoon een bord warm eten, en ik neem wat boterhammen mee voor in de nacht. Rond twaalf uur eet ik die dan op. Om vier à vijf uur 's morgens eet ik er dan nog een paar. Van die energiedrankjes moet ik niets weten. Gewone koffie volstaat prima om wakker te blijven. Daarvan drink ik echter weer niet te veel want dan krijg ik last van mijn maag. Wel neem ik bij thuiskomst een biertje voor ik ga slapen. Dat is misschien wat raar maar dat smaakt me altijd best!"

"Over het algemeen ben ik best content met hoe het nu gaat. Het is een prima bedrijf om voor te werken en doordat we alleen tijdens de bietencampagne nachten werken valt het alleszins mee. Het is goed geregeld zo. Als je een heel jaar in ploegendienst zou staan, is dat goed beschouwd veel zwaarder. In het rooster dat we nu draaien heb je dan namelijk net iets te weinig vrije tijd om werkelijk tot rust te komen. Zou je een vijfploegendienst draaien, dan heb je drie dagen aaneengesloten vrij. Dat is in de eerste plaats leuker voor je gezin maar ook beter voor je sociale leven. Maar ach, waar hebben we het over. Vroeger was het pas écht zwaar: zeven vroege diensten, zeven late diensten en zeven nachten achter elkaar!"

Voetnoten

1. Wat bepaalt of een nachtdienstrooster belastend is?
   
   Prof.dr. Rietveld zegt er het volgende over:
   "In de eerste plaats neemt men op dit moment aan dat de ontregeling van slaap door nachtdiensten tweeledig is; enerzijds slaap je korter, en anderzijds slaap je lichter. Dus als je nachtdienst hebt mis je pakweg twee uur slaap per nacht; dat is bij een serie van vijf nachtdiensten tien uur tekort wat je zou moeten wegwerken. Dat tekort bouwt zich namelijk op. Bij eenentwintig nachtdiensten loopt dat tegen de tweeënveertig uur. Toen ik medicijnen studeerde draaiden de zogeheten nachtwachten zulke diensten. Vreselijk slecht. Hoe korter de series nachtdiensten, hoe beter. Daarom zijn ze naar de roosters gaan kijken. De slaapderivatie is dan zo kort mogelijk. Vier à vijf dagen achter elkaar is echt het maximum.
   Ten tweede: wanneer je met de tijd meegaat heb je minder last van je nachtdienstrooster dan wanneer je tegen de tijd ingaat. Laten we eens proberen een voorwaarts roterend rooster te maken, dacht men. Dan blijkt over het algemeen dat dit als prettiger wordt ervaren. Dus eerst ochtenddienst(en), dan middagdienst(en) en dan avond-/nachtdiensten. In plaats van abrupt terugdraaien van dagdiensten naar nachtdiensten. Heel Azië en Europa zijn overgegaan op deze snel roterende shifts; behalve de Verenigde Staten, die hebben nog steeds vastgehouden aan die lange series. Die zeggen, nee, we willen toch proberen die mensen 'om te polen'. Dat is gebaseerd op ervaringen met boorplatformen. Daar werkt het wel. Twaalf uur op, twaalf uur af. Waarom? Omdat de medewerkers zich anders toch maar rot vervelen. Bovendien, ze hebben daar geen storende invloeden om zich heen. Niet een gaanderij met spelende kinderen overdag. Allerlei signalen die storend werken, die zijn daar niet. Dus de slaap is beter, want langer en dieper. Ik heb echter wel signalen gekregen, dat men ook in de VS overgaat op die fast rotating shifts.
   Eén of twee nachten nachtdienst achter elkaar zou het beste zijn. Alleen schijnt dat dan weer zo de boel in de war te sturen, dat de mensen geen sociaal leven meer hebben, en nee, dat vinden we ook niet prettig. En daarom zitten we nu eigenlijk op vier dagen als maximum. Dat is veel beter dan lange series van zes nachten. Je damt met korte series het oplopend slaaptekort als het ware in."
   
   
2. Wat Michel Reuvers constateert is inderdaad een feit: oudere mensen kunnen minder goed tegen verstoringen van hun biologische ritmen dan jongeren.
   
   Lees hier wat Prof.dr. Rietveld erover zegt:
   "Oudere mensen hebben meer last van jetlag en nachtdiensten dan jongere mensen. Het kantelpunt daarvoor ligt om en nabij de leeftijd vijftig jaar. Hoe en waarom dat is, weten we nog niet precies. Het zou ermee te maken kunnen hebben dat oudere mensen meer moeite hebben om hun interne ritme te synchroniseren met externe ritmes. Ook wordt je zenuwstelsel minder gevoelig naarmate je ouder wordt. Dat maakt dat je signalen minder goed en/of minder snel oppikt en verwerkt.
   Wat inmiddels wel ontdekt is; een 25-uurs klok gaat wel steeds sneller lopen. Een avondmens kan dus bij het klimmen der jaren een echt ochtendmens worden. Omdat de biologische klok verschuift. Oude mensen hebben vaak de neiging om 's morgens vroeger wakker te worden. Er verandert dus iets aan dat centrale klokmechanisme. Maar de totale slaapduur wordt niet of nauwelijks korter. Als je 's middags een dutje doet, gaat dat van je nachtelijke slaap af. So what? Daar zouden mensen niet zo moeilijk over moeten doen. Neem een glas warme melk of ga lekker liggen puzzelen. Who cares?
   Onze mooiste aanpassing aan het ritme van de wereld om ons heen was toen we nog landelijk leefden, er geen industrie of kunstlicht was en we gewoon met de kippen op stok gingen. Leven in harmonie met de natuur zoals alle andere dagdieren!
   Dat wij ons als mens door gebruik van onze neocortex (kortweg: denkvermogen) arrogant zijn gaan gedragen, ja, dat is jammer. Daar betaal je een prijs voor. Het is leuk hoor, al die vooruitgang, dat zal ik niet ontkennen, maar biologisch gezien is het een ramp. Eigenlijk zou je instinctief moeten afstemmen op de natuur om je heen. Wanneer je daar echter minder naar leeft, dan betaal je daar tol voor."