logo

 Onderzoek         Contact  FAQ

Koolhydraten

Koolhydraten zijn belangrijk voor onze celstofwisseling en leveren samen met vetten en eiwitten energie aan ons lichaam. Afhankelijk van het aantal ‘bouwstenen’ (sachariden) zijn koolhydraten onder te verdelen in mono- en disachariden (1-2 sachariden), oligosachariden (3-9) en polysachariden (>9).

Het lichaam neemt alleen monosachariden op in de darm, langere ketens worden door enzymen afgebroken tot monosachariden (glucose, fructose en galactose). De Gezondheidsraad geeft in de Richtlijnen goede voeding (2015) geen advies over de hoeveelheid koolhydraten, vetten of eiwitten dat een voedingspatroon zou moeten bevatten. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) adviseert in het rapport Scientific Opinion on Dietary Reference Values for carbohydrates and dietary fibre (2010) om 45-60 procent van de energie-inname uit koolhydraten te halen. Hierin wordt geen onderscheid tussen mono-, di-, oligo- of polysachariden gemaakt.

Feiten

  • Koolhydraten is de verzamelnaam voor alle suikers, zetmeel en voedingsvezels die in onze voeding voorkomen.
  • De groep mono- en disachariden (zoals glucose, fructose, sacharose, lactose, maltose) zijn de suikers.
  • Alle verteerbare koolhydraten leveren 4 kilocalorieën per gram.
  • Het lichaam kan een beperkte hoeveelheid koolhydraten opslaan als glycogeen (in spieren en lever). Een overmaat aan koolhydraten slaat het lichaam op als vet.
  • De hersenen, andere zenuwcellen en rode bloedcellen hebben glucose nodig als energiebron.
  • EFSA schat dat iedereen vanaf 1 jaar en ouder 130 gram glucose per dag voor de hersenen nodig heeft.
  • Uit de laatste Voedselconsumptiepeiling (2007-2010) blijkt dat Nederlanders gemiddeld 45 procent van hun energie-inname uit koolhydraten halen (21% uit suikers, 24% uit zetmelen).
  • Uit de meest recente Voedselconsumptiepeiling (2007-2010) blijkt dat het energiepercentage (en%) koolhydraten het hoogste is voor kinderen van 7-8 jaar (51-54 en%).

Vraag en antwoord

Wat is de glykemische index?

De consumptie van koolhydraten veroorzaakt een stijging van de glucoseconcentratie in het bloed. Deze zogenoemde postprandiale glykemische respons hangt niet alleen af van de hoeveelheid, maar ook van het type koolhydraten en van andere eigenschappen van het voedingsmiddel dat de koolhydraten levert. Als maat voor de glykemische respons die een voedingsmiddel teweeg brengt, hanteert men de Glykemische Index (GI). Voedingsmiddelen met een lage GI leiden binnen 2 uur na consumptie tot een relatief lage bloedglucoserespons, dat wil zeggen een langzame stijging gevolgd door een langzame daling. De GI kan relevant zijn voor mensen met diabetes (om schommelingen in het bloedglucosegehalte te voorkomen), maar de GI is een lastig begrip om toe te passen en wordt beïnvloed door veel factoren (bereidingswijze, individuele verschillen, het in combineren met andere producten etc.). De Glykemische Last (GL) houdt ook rekening met de hoeveelheid koolhydraten in een product en met de hoeveelheid die gegeten wordt. De GL is als volgt te berekenen: GL = (hoeveelheid koolhydraat in een portie * GI) / 100. Een hoge GL is groter of gelijk aan 20; een lage GL is kleiner of gelijk aan 10. Er is nog veel discussie over de rol van GI en de GL in relatie tot chronische ziekten, en voedingsadviezen. De Gezondheidsraad laat de GI en GL verder buiten beschouwing in de Richtlijnen goede voeding 2015.

Meer informatie:
Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2015.

Nederlandse Diabetes Federatie. Voedingsrichtlijn diabetes 2015.

Zie ook onze position paper Glykemische Index.

lees verder »

Hoeveel procent van de energie-inname halen Nederlanders uit koolhydraten?

Nederlanders halen gemiddeld 45% van de energie-inname uit koolhydraten, waarvan iets minder dan de helft uit suikers komt (21%). Vetten dragen gemiddeld 35% bij aan de energie-inname, voor eiwitten is dat 15%.

De Gezondheidsraad geeft geen advies over de hoeveelheid koolhydraten, vetten of eiwitten die mensen zouden moeten eten. EFSA adviseert om 45-60% van de energie-inname uit koolhydraten te halen.

Meer informatie:
European Food Safety Authority (EFSA). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for carbohydrates and dietary fibre (2010).

Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2015.

lees verder »

Wat zeggen de Richtlijnen goede voeding over koolhydraten?

In de Richtlijnen goede voeding 2015 staan geen specifieke adviezen over macronutriënten zoals koolhydraten. In plaats daarvan geeft de Gezondheidsraad in haar richtlijnen adviezen over voedingsmiddelen. De volgende adviezen gaan over producten met koolhydraten:

  • Eet dagelijks ten minste 90 gram bruinbrood, volkorenbrood of andere volkorenproducten te eten.
  • Vervang geraffineerde graanproducten door volkorenproducten.
  • Drink zo min mogelijk suikerhoudende dranken.

Meer informatie:
Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2015.

lees verder »

Wat is het verschil tussen ‘van nature aanwezige’, ‘toegevoegde’ en ‘vrije’ suikers?

De verschillende suikers die er zijn (glucose, fructose, sacharose, maltose en lactose) kunnen onder de term ‘van nature aanwezige’, ‘toegevoegde’ en/of ‘vrije’ suikers vallen. Het gaat puur om een indeling. Want het lichaam ziet geen verschil tussen van nature aanwezige, toegevoegde of vrije suikers. Ze zijn qua structuur identiek, ze worden daarom op dezelfde wijze door het lichaam verwerkt.

Van nature aanwezige suikers: de mono- en disachariden die van nature voorkomen in onbewerkte producten zoals groente, fruit en zuivel. Voorbeelden: de suikers in fruit, vruchtensappen, groente en (ongezoete) zuivelproducten.

Toegevoegde suikers: alle mono- en disachariden bedoeld die door consument, kok of industrie worden toegevoegd aan de voeding. Voorbeelden: suiker in de koffie/thee, suikers in frisdrank, koekjes, taart, vanillevla etc.

Vrije suikers: alle monosachariden en disachariden die toegevoegd zijn door de producent, kok of consument en suikers die van nature aanwezig zijn in honing, siropen, vruchtensappen en vruchtenconcentraat. Van nature aanwezige suikers in fruit, groente en zuivel vallen hier niet onder.

lees verder »

Wat zijn voedingsvezels?

Voedingsvezels zijn onverteerbare koolhydraten, deze kunnen weer worden onderverdeeld in fermenteerbare, deels fermenteerbare en niet-fermenteerbare vezels. Fermenteerbare vezels worden (deels) in de dikke darm door bacteriën afgebroken tot onder meer korte keten vetzuren die energie leveren aan het lichaam. Niet-fermenteerbare vezels verlaten de darm ongewijzigd en leveren geen energie. Gemiddeld leveren voedingsvezels 2 kilocalorieën per gram. Voedingsvezels komen vooral voor in volkorenproducten, groenten, fruit en peulvruchten en zijn belangrijk voor een gezonde spijsvertering

lees verder »

Wat zijn polyolen?

Polyolen worden ook wel suikeralcoholen genoemd. De structuur van suikeralcoholen is voor een deel gelijk aan suiker en voor een deel aan alcohol. Suikeralcoholen zijn net zo zoet als suiker maar kunnen in het menselijk lichaam minder goed worden verteerd. Hierdoor leveren ze minder calorieën (2,4 kilocalorieën per gram).

lees verder »

Wat zijn mono- en disachariden?

Mono- en disachariden zijn koolhydraten die uit 1 (mono) of 2 (di) sachariden bestaan. Mono- en disachariden zijn de suikers. Kristalsuiker is de disacharide sacharose. Kristalsuiker is dus een van de suikers. Soorten mono- en disachariden (suikers) in de voeding.

Suikers (1-2) Monosachariden Glucose
Fructose
Galactose
 
Dischariden Sacharose
Lactose
Maltose
Trehalose
Glucose en fructose
Glucose en galactose
Glucolse
Glucose

 

lees verder »

Wat zijn oliogosachariden?

Oligosachariden zijn koolhydraten die zijn opgebouwd uit minimaal drie en maximaal tien monosachariden. Malto-oligosachariden worden verteerd in de dunne darm. Fructo-oligosachariden en galacto-oligosachariden zijn niet verteerbaar, maar worden door bacteriën in de dikke darm afgebroken.

lees verder »

Wat zijn polysachariden?

Polysachariden zijn polymeren van vele tientallen tot duizenden monosachariden. Zetmeel is de bekendste polysacharide in de voeding: 80 tot 90% van de polysachariden krijgen we binnen in de vorm van zetmeel. Zetmeel (α-glucan) is opgebouwd uit vertakte en onvertakte glucoseketens, respectievelijk amylopectine en amylose. Zetmeel bestaat voor het grootste gedeelte uit amylopectine en voor een kleiner deel uit amylose. Zetmeel en afbraakproducten van zetmeel, die niet worden geabsorbeerd in de dunne darm van gezonde personen, worden resistent zetmeel genoemd.

lees verder »

Bestaan er goede en slechte koolhydraten?

Nee, er kan geen onderverdeling worden gemaakt in goede en slechte koolhydraten. Op sommige websites zie je dit terugkomen, waarbij een indeling vaak gemaakt is op grond van de Glykemische Index (GI). De GI zegt iets over de snelheid waarmee koolhydraten het bloedglucosegehalte doen stijgen. Dit kan relevant zijn voor mensen met diabetes (om schommelingen in het bloedglucosegehalte te voorkomen), maar de GI is een lastig begrip om toe te passen en wordt beïnvloed door veel factoren (bereidingswijze, individuele verschillen, het in combineren met andere producten etc.). De Gezondheidsraad zegt over de GI: ‘De index wordt niet alleen bepaald door de hoeveelheid en het type koolhydraten, maar ook door bijvoorbeeld de hoeveelheid vezel. Het is echter onduidelijk of het onderzoek naar effecten van de GI op chronische ziekten iets toevoegt aan de bevindingen over de effecten van koolhydraten en vezel. Dit overwegende laat de commissie de bevindingen voor de GI hier verder buiten beschouwing.’ Daarnaast heeft pure kristalsuiker bijvoorbeeld een lagere GI (~65) dan volkorenbrood (~74).

Meer informatie:
Diabetesfonds (2016) – Glykemische Index

Atkinson, F.S., Foster-Powell, K., Brand-Miller, J.C., 2008. International Tables of Glycemic Index and Glycemic Load Values: 2008. Dia Care 31, 2281–2283

lees verder »

Welke koolhydraten zijn er?

Tot de koolhydraten behoren de monosachariden glucose, fructose en galactose, de disachariden sacharose (glucose en fructose), lactose (glucose en galactose) en maltose (twee glucosemoleculen), sommige oligosachariden (3-9 aan elkaar gekoppelde monosachariden) en polysachariden (>9 aan elkaar gekoppelde glucosemoleculen), zoals zetmeel. Voedingsvezels behoren ook tot de koolhydraten, het zijn voor de mens onverteerbare koolhydraten, waarvan sommige (deels) door de dikkedarmbacteriën afgebroken kunnen worden (fermentatie). In onderstaande tabel staan de voornaamste soorten koolhydraten weergegeven.

Voornaamste soorten koolhydraten in de voeding.

Koolhydraattype (ketenlengte) Subgroep Componenten Monomeren
Suikers (1-2) Monosachariden

Glucose
Fructose
Galactose

Disachariden

Sacharo
Lactose
Maltose
Trehalose

Glucose en fructose
Glucose en galactose
Glucose
Glucose

Polyolen

Maltitol
Sorbitol
Xylitol
Lactitol

Oligosachariden (3-9) Malto-oligosachariden Maltodextrines Glucose
Overige oligosachariden

α-Galacto- oligosachariden (GOS)
Fructo-oligosachariden (FODS)
Polydextrose

Galactose en glucose
Fructose en glucose
Glucose

Polysachariden (>10) Zetmeel

Amylopetine
Amylose
Gemodificeerd zetmeel

Glucose
Glucose
Glucose

Niet-zetmeel
Polysachariden

Cellulose
Hemicellulose
Pectine

Glucose
Variabel
Uronzuren

Meer informatie:
Voedingscentrum (2016) – Koolhydraten

Voedingscentrum (2016) – Vezels

Cummings JH, Stephen AM. Carbohydrate terminology and classification. Eur J Clin Nutr. 61 Suppl 1:S5-18 (2007).

lees verder »

Afdrukken

Bekijk position paper: Glykemische Index (GI)

Voeding met een laag koolhydraatgehalte
Narratieve expert opinie door prof.dr. Fred Brouns

voeding met een laag koolhydraatgehalte visual


Definities koolhydraten en suikers: Een overzicht van de terminologie

Definities koolhydraten en suikers RGB 021115 1


De Koolhydratenboom

koollhydratenboom


infokick icon
Infokick: Wat zijn koolhydraten?
Prof.dr. Fred Brouns, hoogleraar Innovatie Gezonde Voeding, Maastricht University.


Interview met prof.dr.ir Frans Kok
hoogleraar Voeding en Gezondheid

'Wat we eigenlijk echt missen in de voedings- wetenschap is onderzoek naar voedingspatronen. Het gekke is dat wij dat in 2012 nog steeds niet weten'


From seed to sugar

In dit korte filmpje wordt op een eenvoudige wijze getoond hoe een zaadje van een suikerbiet uiteindelijk eindigt als suiker.

Rol van suiker

  • Suiker behoort tot de koolhydraten.
  • Kristalsuiker is sacharose. Sacharose bestaat uit een molecuul glucose en een molecuul fructose.
  • Kristalsuiker wordt in Nederland gewonnen uit suikerbieten. De suikerbiet maakt suiker onder invloed van de zon (fotosynthese), Suiker Unie haalt deze suiker uit de bieten.
  • Suiker levert net als alle andere verteerbare koolhydraten 4 kilocalorieën per gram.
  • Uit de laatste Voedselconsumptiepeiling (2007-2010) blijkt dat Nederlanders gemiddeld 44 kilogram suikers per jaar innemen (alle mono- en disachariden, zowel toegevoegd als van nature aanwezig). 24 kilogram hiervan is sacharose.

Nieuwsbrief: suiker in perspectief

sip39

Voedingsmiddelen die in de winkel een plek krijgen op basis van hun gezamenlijke ingrediënten! Verse tomaten en tomaten in blik, en druiven en wijn die vlak bij elkaar staan! Dat is de ‘supermarkt van de toekomst’. De klant die een product uit het schap pakt en voor de spiegelende schermen houdt, krijgt via sensoren informatie over bijvoorbeeld voedingswaarde, bestrijdingsmiddelen en allergenen. Lees in deze ‘Suiker in perspectief editie 39’ ook de andere verhalen over onderzoek in de supermarkt. 

Nieuwe Infokicks: informatieve filmpjes over suiker

Maakt suiker nu dik of niet? Is suiker verslavend? En waarom zit er eigenlijk suiker in voedingsmiddelen? Om uitleg en antwoord te geven op dergelijke vragen heeft Kenniscentrum suiker & voeding in samenwerking met wetenschappers op dit gebied een vijftal informatieve filmpjes gemaakt.

Bekijk alle infokicks

Informatiemap

informatiemapBent u diëtist, voedingskundige intermediair of beleidsmaker? Dan biedt de informatiemap van Kenniscentrum suiker & voeding u achtergrondgegevens zoals samenvattingen van wetenschappelijke literatuur, verschillende position papers en factsheets. Abonnees ontvangen enkele keren per jaar een update van (delen van) de inhoud.

Vraag gratis aan

deel deze pagina